Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny - Zielone Świątki początkiem lata w tradycji ludowej

Wracamy do cyklu Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny, gdyż wierzenia Słowian przetrwały w różnej formie do dnia dzisiejszego w folklorze ludowym…

Przypadające w niedzielę Zielone Świątki w tradycji ludowej kończyły cykl świąt wiosennych i rozpoczynały lato. To czas przejścia, niezwykle ważny dla roślin, zwierząt i ludzi - stąd w obrzędowości ludowej wiele paramagicznych czynności związanych z tym dniem.

Wielkanocne tradycje - nie tylko na Kujawach, Krajnie, Kaszubach, ziemi chełmińskiej i Kociewiu

- We współczesnych obchodach świątecznych splatają się dwa rodzaje sensów: chrześcijańskie i przedchrześcijańskie. Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z tego, że wiele znanych nam dziś symboli i atrybutów świątecznych (np. jajko, zielona gałązka brzozowa lub wierzbowa) to schrystianizowane relikty dawnych wierzeń, które obecnie interpretuje się zgodnie z duchem chrześcijaństwa - wyjaśnia Agnieszka Kostrzewa z Działu Folkloru Muzeum Etnograficznego w Toruniu.

Nie wypatruj boćka w gnieździe!

Bocian - symbol wiosny, zwiastujący nadejście gorętszych dni, ale też szczęścia i płodności. Z przybyszem z ciepłych krajów wiąże się wiele wierzeń, przysłów i zabobonów. Które są najpopularniejsze?

Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny: Podkoziołek

Dziś ostatni dzień karnawału. Podkoziołek - tylko w Wielkopolsce i na Kujawach. Na Mazowszu świętują śledzika, mieszkańcy Kielc - szczodraki.

Etnografia Lubelszczyzny – cykl roczny w życiu wsi – grudzień

Oto kolejny odcinek z cyklu Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny.

Nazwa miesiąca pochodzi prawdopodobnie od słowa gruda, gdyż w tym czasie zwykle zalegają już grudy śniegu. Grudzień w cyklu kalendarzowym zamyka pewien okres i otwiera nowy – to czas obchodzenia podwójnych narodzin – najpierw Jezusa, a następnie Nowego Roku. Okres świąt Bożego Narodzenia jest bardzo bogaty w symbolikę, wierzenia, zwyczaje i obrzędy. To czas magiczny, święty, z którym łączy się bezpośrednio czas przesilenia zimowego – co było bardzo ważne dla dawnych Słowian, którzy przed chrystianizacją obchodzili w tym czasie własne, trwające nawet do dwóch tygodni święta.

Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny: Andrzejki to wieczór pełen magii i tajemnic

Na początku to nie był wieczór zabawy. Panny liczyły, że duchy uchylą im rąbka tajemnicy i będą mogły poznać przyszłego męża. Dziś wróżą sobie wszyscy, niezależnie od płci i wieku.

Etnografia Lubelszczyzny – cykl roczny w życiu wsi – listopad

Oto kolejny odcinek z cyklu Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny.

Listopad zwiastuje nadejście adwentu i okresu zimowego, stanowi ostateczne zamknięcie cyklu prac gospodarczych. W tym miesiącu szczególnie dbano o pamięć zmarłych, poddając się refleksji o przemijaniu życia ludzkiego. To również czas ostatnich już przed Bożym Narodzeniem zabaw, wróżb i uciech urządzanych w Andrzejki i Katarzynki.

Etnografia Lubelszczyzny – ludowe wierzenia o soli

Wierzenia Słowian przetrwały w różnej formie do dnia dzisiejszego w folklorze ludowym, dlatego badania etnograficzne stanowią obok archeologicznych nieocenione źródło wiedzy o religijności naszych przodków… Kolejny odcinek z cyklu Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny.

W kulturze ludowej sól jest traktowana jako jedna z substancji niezbędnych do życia, jest ważnym składnikiem codziennej diety. W symbolicznym wymiarze posiada ambiwalentne znaczenia. Z jednej strony, tam gdzie jest w nadmiarze nie może rozwijać się życie, oznacza więc jałowość. Jest także składnikiem potu, co wiąże ją z biologicznym wymiarem ludzkiego istnienia. Z drugiej jednak strony posiada właściwości konserwujące, powstrzymuje procesy rozpadu i gnicia, co pozwala widzieć w niej substancję czystą, a nawet świętą.

Etnografia Lubelszczczyzny – ludowe wierzenia o ogniu

Wracamy do cyklu Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny, gdyż wierzenia Słowian przetrwały w różnej formie do dnia dzisiejszego w folklorze ludowym…

Ogień, tak jak inne żywioły postrzegany jest ambiwalentnie w kulturze ludowej. Z jednej strony daje ciepło, bezpieczeństwo, życie, z drugiej jest niszczycielski, zwodniczy, niebezpieczny. Powodując destrukcję ogień staje się czynnikiem zmianotwórczym, doprowadza to, co stare i złe do stanu amorficzności, która jest warunkiem nowych narodzin. Kojarzony jest również z pierwotnym, mitycznym chaosem. Przynależy do sfery sacrum, jest domeną bogów. Pojawia się w wielu obrzędach, bowiem umożliwia przejście od starego stanu do nowego. Ogień rozjaśnia mrok nocy i czyni rozświetlony obszar domeną człowieka, stąd stanowi środek apotropeiczny. Kształt płomienia i jego agresywność kojarzą się z męską zapładniającą siłą.

Etnografia Lubelszczyzny – medycyna ludowa

Wierzenia Słowian przetrwały w różnej formie do dnia dzisiejszego w folklorze ludowym, dlatego badania etnograficzne stanowią obok archeologicznych nieocenione źródło wiedzy o religijności naszych przodków…

Etnografia Lubelszczyzny – ludowe wierzenia o wodzie

Wierzenia Słowian przetrwały w różnej formie do dnia dzisiejszego w folklorze ludowym, dlatego badania etnograficzne stanowią obok archeologicznych nieocenione źródło wiedzy o religijności naszych przodków…

Etnografia Lubelszczyzny - Obrzędy - Okres letni

Wierzenia Słowian przetrwały w różnej formie do dnia dzisiejszego w folklorze ludowym, dlatego badania etnograficzne stanowią obok archeologicznych nieocenione źródło wiedzy o religijności naszych przodków. Oczywiście, to co pozostało z wiary i zabiegów magicznych dawnych Słowian zostało skażone wielowiekowym wpływem Kościoła, który ekspansywnie wdarł się do słowiańszczyzny.

Etnograficzne Źródła Słowiańszczyzny: BOHDAN BARANOWSKI - BOGINKI l ODMIEŃCE

Jednym z najbardziej zatartych działów dawnej demonologii ludowej była już w XIX w. wiara w tzw. boginki. Dziewiętnastowieczni badacze tradycyjnej kultury ludowej zapisując o nich wzmianki podawali tak różne informacje, że na ich podstawie trudno jest odtworzyć ten dział tradycyjnej demonologii. Istoty demoniczne typu boginek mieszane też były z różnymi istotami demonicznymi wodnymi, leśnymi czy też polnymi. Jedne wierzenia nakładały się na drugie. Powstała więc w tym zakresie dziwna mieszanina wątków, którą dziś, gdy wierzenia te zupełnie już zanikły, trudno jest rozwiązać.

Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny: BOHDAN BARANOWSKI - LATAWCE I PŁANETNICY

Niemal u wszystkich ludów stojących na prymitywnym stopniu rozwoju kulturalnego zjawiska meteorologiczne tłumaczone są zwykle siłami nadprzyrodzonymi.

Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny: BOHDAN BARANOWSKI - WODNY ŚWIAT TOPIELCÓW I RUSAŁEK

Wierzenia Słowian przetrwały w różnej formie do dnia dzisiejszego w folklorze ludowym, dlatego badania etnograficzne stanowią obok archeologicznych nieocenione źródło wiedzy o zwyczajach i religijności naszych przodków. Oczywiście, to co pozostało z wiary i zabiegów magicznych dawnych Słowian zostało skażone wielowiekowym wpływem Kościoła, który ekspansywnie wdarł się do słowiańszczyzny. Natura nie lubi próżni, więc dawni Bogowie stali się diabłami nowej religii. Dlatego w miejsce czarta lub żydowskiego świętego  wystarczy podstawić odpowiedniego Boga lub Bóstwo Słowian, a wówczas z przesiąkniętych nadjordańską dżumą zwyczajów wychwycimy nowy obraz, w którym przetrwały słowiańskie obrzędy i wierzenia.

Z tego powodu rozpoczynam nowy cyk na blogu: Etnograficzne Źródła Słowiańszczyny, który otworzy praca tuza polskiej etnografii Bohdana Baranowskiego. Nie bez powodu jako pierwszy wybrałem rozdział poświęcony demonologii wodnej, gdyż zbliżająca się Noc Kupały w dużej mierze jest związana z tym żywiołem.